Tê liệt cảm xúc có thể khiến một người cảm thấy trống rỗng, xa cách với chính mình, không còn vui trước điều tốt đẹp nhưng cũng khó buồn hoặc khóc khi tổn thương. Đây không phải một chẩn đoán tâm thần riêng biệt mà có thể xuất hiện trong trầm cảm, sau sang chấn, trạng thái phân ly hoặc liên quan đến một số thuốc và vấn đề sức khỏe khác.
Có những giai đoạn con người ước mình “đừng cảm thấy gì nữa” vì cảm xúc quá đau. Nhưng khi đến một lúc bạn thực sự không còn cảm thấy vui, buồn, yêu thương hay thậm chí không thể khóc dù biết mình đang tổn thương, sự im lặng cảm xúc ấy cũng có thể gây hoang mang. Tê liệt cảm xúc không nhất thiết có nghĩa bạn đã mất khả năng cảm nhận vĩnh viễn. Điều quan trọng là tìm hiểu nó xuất hiện từ khi nào, kéo dài bao lâu, đi cùng những triệu chứng nào và đang ảnh hưởng đến cuộc sống ra sao.
Tê liệt cảm xúc là gì?
Tê liệt cảm xúc, thường được gọi là emotional numbness hoặc emotional blunting, mô tả trạng thái cường độ cảm xúc bị giảm đáng kể. Người trải qua có thể cảm thấy cả cảm xúc tích cực lẫn tiêu cực đều trở nên “xa”, “phẳng” hoặc khó tiếp cận.
Bạn có thể nhận được một tin vui nhưng chỉ nghĩ: “Ừ, cũng được”. Một người thân gặp chuyện buồn nhưng bạn biết mình nên xúc động mà bên trong lại gần như không có phản ứng. Bạn vẫn hiểu bằng lý trí rằng mình yêu một người, nhưng cảm giác yêu thương không còn rõ ràng như trước.
Ở một số người, cảm giác này được mô tả như đang sống sau một tấm kính: vẫn quan sát và thực hiện mọi việc nhưng không thật sự cảm thấy mình đang tham gia vào cuộc sống.
Tê liệt cảm xúc không phải một chẩn đoán độc lập trong các hệ thống phân loại rối loạn tâm thần. Nó là một trải nghiệm có thể xuất hiện trong nhiều bối cảnh khác nhau. Đặc biệt, các tài liệu về PTSD mô tả trạng thái khó cảm nhận cảm xúc, mất khả năng cảm nhận tình cảm tích cực và cảm giác xa cách với người khác ở một số người sau sang chấn.
Tê liệt cảm xúc có giống mất hứng thú trong trầm cảm không?
Hai hiện tượng có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Anhedonia, thường được hiểu là giảm hoặc mất khả năng cảm nhận niềm vui, là một triệu chứng quan trọng của trầm cảm. Người có anhedonia có thể không còn thấy vui khi gặp bạn bè, ăn món yêu thích, quan hệ tình dục, chơi thể thao hoặc đạt được thành tích mà trước đây từng khiến họ hào hứng. WHO xác định mất hứng thú hoặc niềm vui là một trong những biểu hiện cốt lõi của một giai đoạn trầm cảm.
Tê liệt cảm xúc rộng hơn. Người trải qua không chỉ khó cảm nhận niềm vui mà đôi khi cả nỗi buồn, tức giận, yêu thương, hào hứng hay xúc động cũng trở nên mờ nhạt.
Vì vậy, một người có thể nói: “Tôi không buồn. Tôi cũng không vui. Tôi chẳng cảm thấy gì cả”.
Trải nghiệm đó vẫn có thể liên quan đến trầm cảm, nhưng không nên tự chẩn đoán chỉ từ cảm giác “không còn cảm xúc”.
Vì sao trầm cảm đôi khi không khiến bạn buồn mà lại khiến bạn “không cảm thấy gì”?
Hình ảnh phổ biến về trầm cảm thường là một người khóc nhiều và buồn bã. Trên thực tế, khí sắc trầm có thể được trải nghiệm dưới dạng buồn, cáu gắt hoặc cảm giác trống rỗng. WHO mô tả trầm cảm bằng khí sắc buồn, kích thích hoặc trống rỗng và/hoặc mất hứng thú, niềm vui kéo dài.
Một số người vì thế không nói “tôi rất buồn” mà nói “mọi thứ đều vô nghĩa”, “tôi không còn cảm nhận được gì”, “tôi chỉ đang tồn tại”.
Nếu sự tê liệt đi cùng mất hứng thú, giảm năng lượng, khó tập trung, rối loạn giấc ngủ, cảm giác vô giá trị, tuyệt vọng hoặc những suy nghĩ về cái chết và kéo dài phần lớn thời gian trong ít nhất hai tuần, trầm cảm là một trong những khả năng cần được đánh giá.
Điều đáng lưu ý là người trầm cảm vẫn có thể đi làm, trò chuyện và hoàn thành trách nhiệm. Khả năng duy trì một số chức năng bên ngoài không loại trừ sự đau khổ tâm lý bên trong.
Sang chấn có thể khiến cảm xúc trở nên “đóng băng” như thế nào?
Sau một trải nghiệm quá sức chịu đựng, phản ứng của con người không phải lúc nào cũng là sợ hãi dữ dội.
Một số người cảm thấy tê đi.
Trung tâm Quốc gia về PTSD của Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ mô tả những phản ứng sau sang chấn có thể bao gồm cảm giác sốc, tê, không thể cảm nhận tình yêu hoặc niềm vui, thu mình và cảm thấy xa cách với người khác. Trong PTSD, thay đổi về nhận thức và khí sắc cũng có thể bao gồm emotional numbing hoặc khó cảm nhận cảm xúc.
Có thể hiểu một cách đơn giản rằng khi một trải nghiệm cảm xúc quá mạnh, một số người bắt đầu cảm thấy như mình “rút ra khỏi” trải nghiệm đó. Đây không phải bằng chứng rằng não đã hỏng hay cảm xúc đã biến mất vĩnh viễn.
Tuy nhiên, nếu trạng thái này kéo dài và xuất hiện cùng ác mộng, hồi tưởng sang chấn, né tránh những điều gợi nhớ, tăng cảnh giác, giật mình hoặc những thay đổi rõ rệt trong quan hệ và cảm xúc, cần đánh giá khả năng một vấn đề liên quan đến sang chấn.
Tê liệt cảm xúc và phân ly có giống nhau không?
Không hoàn toàn, nhưng chúng có thể xuất hiện cùng nhau.
Phân ly là thuật ngữ rộng mô tả sự gián đoạn hoặc cảm giác mất kết nối giữa một số khía cạnh của ý thức, ký ức, cảm giác về bản thân hoặc môi trường. NIMH ghi nhận sau sang chấn, một số người có thể trải nghiệm derealization, tức cảm giác môi trường hoặc những người xung quanh trở nên xa lạ, không thật hoặc như mình đang bị tách khỏi chúng.
Người trải qua phân ly có thể nói: “Tôi biết mình đang ở đây nhưng cảm giác không thật”, “Tôi như đang nhìn cuộc đời mình từ bên ngoài” hoặc “Mọi thứ giống một bộ phim”.
Trong khi đó, tê liệt cảm xúc chủ yếu mô tả việc cảm xúc bị giảm hoặc khó tiếp cận.
Một người có thể tê liệt cảm xúc mà không có cảm giác thế giới không thật. Ngược lại, một người có thể trải qua phân ly nhưng vẫn có những cảm xúc rất mạnh.
Việc phân biệt này cần dựa trên đánh giá kỹ hơn thay vì chỉ dựa vào một mô tả trên Internet.
Tại sao tôi muốn khóc nhưng lại không thể khóc?
Khóc không phải thước đo chính xác của mức độ đau khổ.
Có người khóc rất nhiều khi căng thẳng. Có người gần như không khóc dù đang trải qua mất mát nghiêm trọng. Vì vậy, “không khóc được” tự nó không phải tiêu chuẩn của một rối loạn tâm thần.
Trong trạng thái tê liệt cảm xúc, một người có thể nhận thức rõ rằng mình đang tổn thương nhưng phản ứng cơ thể và cảm giác chủ quan lại không tương ứng. Họ có thể nghĩ: “Đáng lẽ mình phải khóc”, nhưng nước mắt không đến.
Điều này đôi khi tạo thêm một lớp lo lắng: “Có phải mình trở thành người vô cảm không?”.
Không nên vội kết luận như vậy.
Khả năng đồng cảm, đạo đức hoặc tình cảm của một người không thể được đánh giá chỉ bằng việc họ có khóc được ở một thời điểm cụ thể hay không. Điều cần quan tâm hơn là sự thay đổi kéo dài so với trạng thái trước đây.
Stress kéo dài có thể khiến tôi trở nên “chai cảm xúc” không?
Sau một thời gian dài phải xử lý quá nhiều áp lực, một số người mô tả mình không còn phản ứng mạnh với bất kỳ điều gì. Công việc, gia đình, tài chính hoặc những biến cố liên tục khiến họ cảm thấy như chỉ đang cố hoàn thành ngày hôm nay.
Tuy nhiên, “chai cảm xúc vì stress” không phải một chẩn đoán cụ thể. Khi cảm giác tê kéo dài, cần xem xét liệu phía sau có trầm cảm, vấn đề liên quan đến sang chấn, rối loạn giấc ngủ, sử dụng chất hoặc những khó khăn tâm lý khác hay không.
NIMH xem stress nghiêm trọng hoặc kéo dài, mất mát và khó khăn trong công việc hoặc gia đình là những tình huống mà trị liệu tâm lý có thể hữu ích, đặc biệt khi đi kèm mất hứng thú, giảm năng lượng, thay đổi giấc ngủ hoặc cảm giác tuyệt vọng kéo dài.
Vì vậy, nếu bạn đang sống trong chế độ “cố chịu thêm một ngày” suốt nhiều tháng, vấn đề không nên chỉ được giải thích bằng việc bản thân chưa đủ mạnh mẽ.
Thuốc chống trầm cảm có thể làm cảm xúc trở nên phẳng hơn không?
Một số người sử dụng thuốc chống trầm cảm, đặc biệt thuốc tác động lên hệ serotonin, báo cáo trải nghiệm cảm xúc trở nên ít mạnh hơn. Hiện tượng này thường được gọi là emotional blunting.
Một nghiên cứu ở người đang điều trị trầm cảm ghi nhận emotional blunting khá phổ biến, nhưng đồng thời phát hiện mức độ blunting có liên quan với mức độ triệu chứng trầm cảm còn tồn tại. Điều này cho thấy rất khó tách hoàn toàn đâu là tác dụng của thuốc và đâu là biểu hiện của chính bệnh trầm cảm.
Các nghiên cứu khác cũng ghi nhận người dùng SSRI có thể mô tả cảm xúc bị “làm cùn”, nhưng bằng chứng hiện nay chưa cho phép xem mọi trường hợp tê liệt cảm xúc khi dùng thuốc đều là tác dụng phụ trực tiếp của thuốc.
Nếu cảm giác này xuất hiện hoặc tăng rõ sau khi bắt đầu thuốc hay thay đổi liều, hãy trao đổi với bác sĩ kê đơn.
Không nên tự giảm liều, bỏ thuốc hoặc chuyển thuốc chỉ vì đọc thấy emotional blunting trên Internet. Việc điều chỉnh cần dựa trên triệu chứng trầm cảm hiện tại, thời gian điều trị, tác dụng không mong muốn và nguy cơ tái phát của từng người.
Tê liệt cảm xúc có nghĩa là tôi không còn yêu người yêu hoặc gia đình nữa?
Không nhất thiết.
Đây là một trong những điều khiến emotional numbness gây nhiều đau khổ nhất. Người trải qua có thể nhìn vào người mình từng rất yêu nhưng không cảm thấy sự ấm áp quen thuộc.
Sau đó họ bắt đầu tự hỏi: “Có phải tôi hết yêu rồi?”.
Nếu sự giảm cảm xúc chỉ xảy ra với một mối quan hệ cụ thể, chất lượng mối quan hệ chắc chắn cần được xem xét. Nhưng nếu bạn đồng thời không thấy vui khi gặp bạn bè, không còn hào hứng với sở thích, thành công cũng không làm mình vui và ngay cả chuyện buồn cũng không khiến mình xúc động, vấn đề có thể rộng hơn chuyện tình cảm.
Trong PTSD, cảm giác tê và khó có cảm xúc tích cực hoặc yêu thương đối với người khác đã được ghi nhận như một biểu hiện có thể xuất hiện sau sang chấn.
Trầm cảm cũng có thể làm giảm hứng thú và niềm vui trên nhiều lĩnh vực của cuộc sống.
Vì vậy, không nên đưa ra một quyết định quan hệ lớn chỉ dựa trên cảm giác “tôi không còn cảm thấy gì” nếu bạn đang đồng thời trải qua sự thay đổi cảm xúc toàn diện.
Những dấu hiệu cho thấy tê liệt cảm xúc cần được quan tâm
Một giai đoạn ngắn cảm thấy “trống” sau cú sốc chưa nhất thiết là rối loạn tâm thần. Điều đáng chú ý hơn là tình trạng kéo dài, xuất hiện thường xuyên hoặc khiến khả năng sống của bạn thay đổi rõ.
Bạn có thể nhận thấy mình không còn hào hứng trước những hoạt động từng quan trọng, không thấy gần gũi với người thân, không phản ứng khi nghe tin vui hoặc tin buồn, khó nhận diện mình đang cảm thấy gì và ngày càng sống theo “chế độ tự động”.
Một số người bắt đầu thu mình vì gặp người khác cũng không mang lại cảm giác gì. Người khác cố tìm cảm giác mạnh qua rượu, chất, tình dục, mua sắm hoặc hành vi nguy cơ chỉ để “cảm thấy một thứ gì đó”.
Nếu tê liệt đi cùng mất ngủ, giảm năng lượng, mất hứng thú, tuyệt vọng, hồi tưởng sang chấn, cảm giác không thực, suy giảm công việc hoặc sử dụng chất để đối phó, việc đánh giá chuyên môn càng có ý nghĩa.
Có thể tự kéo mình ra khỏi trạng thái tê liệt bằng cách “cố vui” không?
Thông thường, ép bản thân phải vui không phải cách giải quyết gốc rễ.
Khi một người không cảm thấy vui, câu “hãy nghĩ tích cực” đôi khi chỉ khiến họ có thêm cảm giác thất bại: người khác đều thấy cuộc sống đáng quý, còn mình thì không.
Một hướng thực tế hơn là khôi phục dần sự tiếp xúc với trải nghiệm mà không yêu cầu cảm xúc phải xuất hiện ngay.
Bạn có thể tiếp tục một buổi đi bộ, một bữa ăn cùng gia đình hoặc hoạt động từng có ý nghĩa dù hiện tại mức độ hứng thú rất thấp. Nếu cảm giác vui chưa xuất hiện, điều đó không có nghĩa hoạt động vô ích.
Trong điều trị trầm cảm, WHO xem hoạt hóa hành vi là một trong những phương pháp tâm lý có bằng chứng. Nguyên tắc cốt lõi là từng bước khôi phục sự tham gia vào những hoạt động phù hợp, thay vì chờ đến khi động lực và cảm xúc trở lại hoàn toàn mới bắt đầu sống.
Làm sao bắt đầu kết nối lại với cảm xúc?
Trước hết, đừng yêu cầu mình phải trả lời ngay câu hỏi “Tôi đang cảm thấy gì?”. Với người đã tê cảm xúc lâu ngày, câu hỏi đó đôi khi quá khó.
Có thể bắt đầu từ cơ thể.
Bạn đang cảm thấy nặng ở ngực, căng vai, nóng mặt hay hoàn toàn rỗng? Bạn muốn tiến gần hay tránh xa một tình huống? Mức năng lượng hiện tại cao hay thấp?
Sau đó có thể sử dụng những từ đơn giản thay vì tìm một nhãn cảm xúc hoàn hảo: dễ chịu, khó chịu, căng, trống, bồn chồn, mệt.
Bạn cũng có thể ghi lại những thời điểm cảm xúc xuất hiện dù rất nhỏ. Có thể là một chút dễ chịu khi nghe một bài hát, hơi khó chịu khi bị ngắt lời hoặc một khoảnh khắc xúc động ngắn khi nói chuyện với người thân.
Mục tiêu không phải ép cảm xúc quay trở lại. Mục tiêu là học cách nhận biết những tín hiệu vẫn đang tồn tại.
Nếu quá trình này làm xuất hiện những ký ức hoặc cảm xúc sang chấn quá mạnh, không nên cố ép bản thân “đào sâu” một mình. Trị liệu có thể giúp việc tiếp cận cảm xúc diễn ra trong bối cảnh an toàn và có cấu trúc hơn. NIMH xem tâm lý trị liệu là phương pháp có thể hỗ trợ người đang đối mặt với stress dài hạn, mất hứng thú, tuyệt vọng và những khó khăn liên quan đến trải nghiệm sang chấn.
Tránh sử dụng rượu hoặc chất để “cảm thấy trở lại”
Tê liệt cảm xúc có thể khiến một người tìm kiếm những kích thích mạnh chỉ để thoát khỏi cảm giác trống rỗng.
Rượu có thể tạm thời tạo cảm giác dễ chịu hoặc giúp cảm xúc “bật ra”. Những hành vi nguy cơ cũng có thể tạo cảm giác sống động trong thời gian ngắn.
Nhưng đây không phải cách phục hồi khả năng điều hòa cảm xúc. Trong các vấn đề liên quan đến sang chấn, Trung tâm Quốc gia về PTSD cũng lưu ý một số người có thể sử dụng chất hoặc hoạt động khác để cố làm mình tê đi hoặc quản lý những trạng thái cảm xúc khó chịu.
Nếu bạn nhận thấy lượng rượu, thuốc hoặc các hành vi nguy cơ tăng lên kể từ khi cảm thấy trống rỗng, đây là thông tin quan trọng nên được chia sẻ khi gặp chuyên gia.
Khi nào cần gặp nhà tâm lý hoặc bác sĩ?
Nên cân nhắc đánh giá khi cảm giác tê liệt kéo dài nhiều tuần, ngày càng rõ hoặc ảnh hưởng đến công việc, giấc ngủ, các mối quan hệ, chức năng tình dục và khả năng tận hưởng cuộc sống.
Đặc biệt nên tìm hỗ trợ nếu tê liệt đi cùng cảm giác tuyệt vọng, mất hứng thú trên hầu hết lĩnh vực, mệt mỏi kéo dài, thay đổi giấc ngủ hoặc ăn uống, khó tập trung và suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Đây là những biểu hiện có thể xuất hiện trong trầm cảm và cần được đánh giá dựa trên toàn bộ triệu chứng chứ không chỉ một dấu hiệu riêng lẻ.
Nếu trước đó có một trải nghiệm sang chấn và hiện tại bạn thường xuyên cảm thấy xa cách, tê cảm xúc, né tránh ký ức, gặp ác mộng, hồi tưởng hoặc luôn cảnh giác, một đánh giá tập trung vào sang chấn cũng có thể cần thiết.
Nếu đang sử dụng thuốc chống trầm cảm và emotional blunting xuất hiện sau khi bắt đầu hoặc điều chỉnh thuốc, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ thay vì tự ngừng thuốc.
Khi nào tê liệt cảm xúc trở thành vấn đề khẩn cấp?
Đôi khi điều nguy hiểm không phải là một người cảm thấy quá đau, mà là họ không còn cảm thấy mình có lý do để tiếp tục.
Nếu tê liệt cảm xúc đi cùng suy nghĩ “sống hay chết cũng vậy”, mong muốn biến mất, suy nghĩ tự gây thương tích, ý định hoặc kế hoạch tự sát, cần tìm kiếm hỗ trợ ngay. Trầm cảm có thể liên quan đến suy nghĩ về cái chết và tự sát, và mức nguy cơ không thể được đánh giá chỉ bằng việc người đó có đang khóc hay không.
Trong trường hợp có nguy cơ tự gây hại, hãy thông báo cho một người thân hoặc người đáng tin cậy, tránh ở một mình và đến cơ sở y tế hoặc khoa cấp cứu gần nhất để được đánh giá. Nếu có nguy cơ mất kiểm soát hành vi hoặc không thể đảm bảo an toàn ngay lúc đó, cần sử dụng hỗ trợ cấp cứu tại địa phương.
Một người hoàn toàn bình thản hoặc nói rằng mình “không cảm thấy gì nữa” vẫn có thể cần được đánh giá khẩn cấp nếu đồng thời xuất hiện ý định tự sát.
Tâm lý trị liệu có giúp cảm xúc trở lại không?
Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân phía sau emotional numbness.
Nếu triệu chứng nằm trong một giai đoạn trầm cảm, WHO cho biết các phương pháp tâm lý có hiệu quả bao gồm hoạt hóa hành vi, liệu pháp nhận thức – hành vi, liệu pháp liên cá nhân và liệu pháp giải quyết vấn đề. Thuốc cũng có vai trò trong một số trường hợp tùy mức độ và cần được bác sĩ đánh giá.
Nếu tê liệt liên quan đến PTSD hoặc sang chấn, hướng điều trị cần tập trung vào vấn đề sang chấn thay vì chỉ cố “khơi lại cảm xúc”. NIMH cho biết PTSD có các phương pháp tâm lý trị liệu hiệu quả và việc lựa chọn cần dựa trên triệu chứng cũng như hoàn cảnh của từng người.
Nếu nguyên nhân có thể liên quan đến thuốc, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng trầm cảm còn sót lại, thời điểm xuất hiện blunting và tác dụng không mong muốn trước khi quyết định có cần điều chỉnh phương án điều trị hay không.
Không có một kỹ thuật duy nhất phù hợp cho tất cả những người nói rằng “tôi không còn cảm xúc”.
Góc nhìn Thân – Tâm tại Văn phòng Tâm lý Men’s Health
Tê liệt cảm xúc đôi khi xuất hiện cùng những biểu hiện rất “cơ thể”: mất ngủ, mệt mỏi, giảm tập trung, giảm ham muốn, khó đạt khoái cảm hoặc cảm giác mình không còn hứng thú với bất kỳ hoạt động nào. Những biểu hiện này có thể liên quan đến tâm lý nhưng cũng có thể chịu ảnh hưởng của sức khỏe thể chất, thuốc đang sử dụng, giấc ngủ và nhiều yếu tố khác.
Vì vậy, việc chỉ kết luận “do trầm cảm” hoặc ngược lại chỉ tìm một nguyên nhân nội tiết đôi khi chưa đủ.
Văn phòng Tâm lý Men’s Health thuộc hệ sinh thái Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health do TS.BS.CK2 Trà Anh Duy sáng lập, hướng đến cách tiếp cận kết hợp giữa y khoa và tâm lý. Với góc nhìn Thân – Tâm, quá trình đánh giá có thể xem xét đồng thời cảm xúc, giấc ngủ, sức khỏe thể chất, thuốc đang sử dụng, đời sống tình dục, stress nghề nghiệp, mối quan hệ và những trải nghiệm khó khăn trong cuộc sống.
Vai trò của bác sĩ và nhà tâm lý không phải tìm một nguyên nhân tâm lý cho mọi triệu chứng, mà giúp phân biệt những yếu tố có thể đang tương tác với nhau. Khi tê liệt cảm xúc xuất hiện đồng thời với mệt mỏi, mất ngủ, giảm ham muốn hoặc những triệu chứng cơ thể khác, cách tiếp cận phối hợp có thể giúp quá trình chăm sóc trở nên toàn diện hơn, kín đáo và phù hợp với từng người.
Tê liệt cảm xúc – Những câu hỏi thường gặp
Tê liệt cảm xúc có phải là bệnh trầm cảm không?
Không nhất thiết. Tê liệt cảm xúc không phải một chẩn đoán riêng và có thể xuất hiện trong trầm cảm, PTSD, trạng thái liên quan đến phân ly hoặc những bối cảnh khác. Nếu đi cùng mất hứng thú, tuyệt vọng, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ và các triệu chứng trầm cảm khác kéo dài, cần đánh giá khả năng trầm cảm.
Không khóc được có phải là dấu hiệu trầm cảm?
Không thể kết luận chỉ dựa trên việc không khóc. Một số người trầm cảm cảm thấy buồn rõ rệt, trong khi người khác chủ yếu cảm thấy trống rỗng hoặc mất hứng thú. Chẩn đoán cần dựa trên toàn bộ triệu chứng, thời gian kéo dài và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống.
Tại sao tôi không còn thấy vui khi đạt được điều mình từng mong muốn?
Giảm khả năng cảm nhận niềm vui có thể là anhedonia, một triệu chứng cốt lõi của trầm cảm. Tuy nhiên, một biểu hiện đơn lẻ chưa đủ để chẩn đoán và cần xem xét thêm tâm trạng, năng lượng, giấc ngủ và khả năng hoạt động.
Tê liệt cảm xúc sau một biến cố có bình thường không?
Cảm giác sốc hoặc tê có thể xuất hiện sau sang chấn và ở nhiều người sẽ giảm dần theo thời gian. Nếu nó kéo dài, ảnh hưởng chức năng hoặc đi cùng hồi tưởng, ác mộng, né tránh và tăng cảnh giác, nên được đánh giá chuyên môn.
Tê liệt cảm xúc có nghĩa là tôi đã hết yêu?
Không nhất thiết. Nếu khả năng cảm nhận suy giảm trên nhiều khía cạnh của cuộc sống chứ không chỉ riêng với người yêu, cần xem xét trạng thái sức khỏe tâm thần tổng thể trước khi kết luận cảm xúc trong mối quan hệ đã biến mất.
Thuốc chống trầm cảm có thể làm tôi mất cảm xúc không?
Một số người dùng thuốc chống trầm cảm báo cáo emotional blunting. Tuy nhiên, cảm giác này cũng có thể là triệu chứng còn lại của chính trầm cảm nên không thể tự xác định nguyên nhân. Không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ kê đơn.
Tê liệt cảm xúc có thể tự hết không?
Một số trạng thái tê sau stress hoặc biến cố có thể giảm khi hoàn cảnh ổn định và cơ thể phục hồi. Nhưng nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần, ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng rõ đến cuộc sống, nên tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục chờ đợi.
Khi nào tê liệt cảm xúc cần được hỗ trợ khẩn cấp?
Khi cảm giác trống rỗng đi cùng ý nghĩ muốn chết, tự gây thương tích, kế hoạch tự sát hoặc cảm giác không thể đảm bảo an toàn cho bản thân, cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Không nên chờ người đó khóc hoặc biểu hiện đau khổ rõ ràng mới xem tình trạng là nghiêm trọng.
Kết luận
Tê liệt cảm xúc không có nghĩa bạn đã trở thành người vô cảm và cũng không đồng nghĩa khả năng yêu thương, vui buồn hay xúc động đã biến mất vĩnh viễn. Đó là một trải nghiệm có thể xuất hiện khi sức khỏe tâm thần đang chịu ảnh hưởng và cần được hiểu trong đúng bối cảnh.
Điều quan trọng là không chỉ hỏi “Tại sao tôi không khóc được?” mà hãy quan sát rộng hơn: bạn còn cảm nhận niềm vui không, giấc ngủ và năng lượng thay đổi ra sao, có đang thu mình khỏi người thân không, có trải qua sang chấn gần đây không và trạng thái này đã kéo dài bao lâu.
Nếu bạn vẫn sống và làm việc nhưng cảm thấy như bản thân chỉ đang vận hành trên chế độ tự động, đó vẫn là một lý do hợp lý để tìm kiếm hỗ trợ. Một cuộc đánh giá chuyên môn có thể giúp phân biệt trầm cảm, vấn đề liên quan đến sang chấn, ảnh hưởng của thuốc hoặc những yếu tố khác, từ đó lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp thay vì cố ép mình “cảm xúc trở lại”.
